Cà Mau quyết liệt hành động vì nghề cá bền vững, hướng đến gỡ “thẻ vàng” IUU.

Là tỉnh cực Nam của Tổ quốc, nơi có đường bờ biển dài, ngư trường rộng lớn và đội tàu khai thác hùng hậu, tỉnh Cà Mau xác định thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn. Trong đó, khai thác thủy sản không chỉ là sinh kế truyền thống của ngư dân, mà còn đóng vai trò quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội, bảo vệ chủ quyền biển - đảo.
 
Những năm qua, phát huy lợi thế ngư trường rộng lớn và đội tàu khai thác hùng hậu, tỉnh Cà Mau tiếp tục duy trì sản lượng thủy sản ổn định, khẳng định vai trò chủ lực trong cơ cấu kinh tế địa phương. Tính đến cuối tháng 5/2025, tỉnh Cà Mau có 4.438 tàu cá, trong đó 1.549 tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên, đây là những tàu cá thuộc diện phải tuân thủ nghiêm các quy định về giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản theo khuyến nghị của EC. 

Tỉnh Cà Mau hiện có 5 cảng cá đang hoạt động, trong đó 3 cảng được công bố đủ điều kiện phục vụ tàu cá hoạt động vùng khơi cập cảng và xác nhận nguồn gốc thủy sản, gồm 2 cảng loại II (Sông Đốc và Rạch Gốc), 1 cảng loại III (Cái Đôi Vàm). Cùng với việc vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), từ đầu năm đến 20/5/2025, đã có gần 8.500 lượt tàu cập cảng, hơn 9.500 lượt rời cảng và hàng trăm giấy xác nhận nguyên liệu được cấp. Điều này cho thấy công tác tổ chức, giám sát khai thác tại cảng đã có chuyển biến rõ rệt, minh chứng cho nỗ lực của tỉnh trong quản lý nghề cá có trách nhiệm.

Từ đầu năm 2025 đến ngày 20/5, lực lượng chức năng tỉnh Cà Mau đã xử phạt 39 vụ vi phạm liên quan đến IUU, trong đó có 8 vụ ngắt kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), 6 vụ khai thác sai vùng và 25 vụ vi phạm khác. Trong đó, đã xử lý hình sự 1 vụ về hành vi tổ chức, môi giới cho người khác xuất nhập cảnh trái phép, gắn với hoạt động khai thác bất hợp pháp. Không dừng lại ở xử phạt hành chính, tỉnh đã tiến hành điều tra, lập hồ sơ khởi tố 2 vụ/2 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, đang xác minh 4 tàu còn lại. Đây là động thái thể hiện sự nghiêm khắc, không khoan nhượng của Cà Mau đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến uy tín quốc gia và cản trở nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của cả nước.

Nhằm ngăn ngừa vi phạm từ gốc, tỉnh Cà Mau yêu cầu tất cả các chủ tàu cá có nguy cơ cao cam kết không đưa tàu ra khơi khi chưa đủ điều kiện theo quy định. Đồng thời, tỉnh theo dõi, giám sát sát sao nhóm tàu này, đảm bảo 100% hồ sơ được số hóa, sẵn sàng cung cấp cho Đoàn thanh tra EC và cơ quan Trung ương khi có yêu cầu.

Tỉnh cũng chỉ đạo quyết liệt việc xử lý tàu cá mất tín hiệu kết nối VMS, ngắt thiết bị hoặc cố tình không thực hiện giám sát hành trình. Đây là một trong những nội dung trọng tâm được EC lưu ý. Đây là động thái rõ ràng trong việc chuyển từ tuyên truyền sang hành động thực chất, gắn trách nhiệm cụ thể của từng chủ tàu, từng địa phương, từng cơ quan quản lý.

Điểm nổi bật trong cách làm của Cà Mau là kiên quyết xử lý các vụ việc có dấu hiệu hình sự. Thực tế cho thấy, các vụ việc tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài đã được tỉnh chỉ đạo điều tra kỹ lưỡng, xác minh rõ ràng, truy cứu trách nhiệm đến cùng, không để tình trạng “giơ cao đánh khẽ”. Việc mạnh tay khởi tố một số vụ án là tín hiệu rõ ràng cho thấy tỉnh đã chuyển từ tuyên truyền sang hành động cứng rắn, nhằm tạo sức răn đe, ngăn chặn tái phạm.

Song song với xử lý nghiêm, tỉnh Cà Mau cũng tăng cường tuyên truyền, đảm bảo 100% ngư dân được phổ biến đầy đủ các quy định về khai thác thủy sản hợp pháp, nhất là các nội dung mới của Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP ngày 12/6/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Đây là văn bản quan trọng hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự trong việc xử lý các hành vi khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản, giúp ngư dân hiểu rõ đâu là giới hạn pháp luật, từ đó điều chỉnh hành vi.
 

Cà Mau hướng tới xây dựng nghề cá bền vững, có trách nhiệm, tạo sinh kế lâu dài cho người dân.

Ông Ngô Văn Hùng, chủ tàu cá tại Khóm 5, thị trấn Sông Đốc, Huyện Trần Văn Thời, cho biết: Gia đình tôi có 3 tàu khai thác đánh bắt thủy sản, trong đó có 1 tàu trên 15m, còn 2 tàu dưới 15m. Theo đó, tàu trên 15m có lắp đặt thiết bị giám sát hành trình đầy đủ theo quy định. Thời gian qua, các cấp, các ngành và chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân thực hiện đúng quy định về chống khai thác IUU. Bản thân tôi và nhiều ngư dân khác đều nhận thức được trách nhiệm của mình, đồng tình và sẵn sàng đồng hành với chính quyền trong nỗ lực gỡ “thẻ vàng”. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một số người vì lợi ích trước mắt mà cố tình khai thác trái phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín chung mà còn làm chậm tiến trình gỡ cảnh báo của EC. Tôi mong rằng, mọi người nâng cao ý thức, chấp hành tốt quy định để duy trì được nghề này một cách bền vững”.

Ông Trần Minh Đặng, chủ tàu cá tại Khóm 7, thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, cho biết: “Tôi đang sở hữu 2 ghe câu, đều có chiều dài trên 15 mét và được lắp đặt thiết bị VMS theo quy định. Những năm gần đây, nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm, việc khai thác cũng khó khăn hơn. Tôi luôn ý thức rằng phải tuân thủ đúng các quy định của Nhà nước, vì nếu vi phạm, nhất là đánh bắt trái phép vùng biển nước ngoài thì không chỉ gây nguy hiểm cho tàu và các thuyền viên mà còn ảnh hưởng lớn đến lợi ích chung của quốc gia. Do đó, trước hết mình phải nghiêm túc thực hiện theo đúng chủ trương, không vì cái lợi trước mắt mà ảnh hưởng đến lợi ích chung”.
 

Lực lượng biên phòng tăng cường công tác tuyên truyền để ngư dân tuân thủ nghiêm các quy định về phòng chống khai thác IUU.

Dự kiến cuối năm 2025, Đoàn thanh tra EC sẽ sang thanh tra Việt Nam lần thứ 5, đây được xem là cơ hội quyết định để Việt Nam gỡ “thẻ vàng” khai thác thủy sản. Cùng với các địa phương ven biển trên cả nước, Cà Mau đã chủ động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, phân công rõ trách nhiệm, đảm bảo tính sẵn sàng cao nhất để minh chứng cho những nỗ lực cụ thể trong công tác chống khai thác IUU. Theo đó, phân công rõ trách nhiệm từng sở, ngành, đơn vị, địa phương; yêu cầu thống kê, số hóa, sắp xếp hồ sơ khoa học để kịp thời cung cấp cho đoàn thanh tra. Các tồn tại EC từng chỉ ra như quản lý tàu cá, giám sát hành trình, kiểm soát tại cảng, xử lý hành vi vi phạm đều được tỉnh tập trung rà soát, khắc phục từng phần việc; quyết liệt trong công tác khắc phục “thẻ vàng” theo khuyến cáo của EC.

Gỡ “thẻ vàng” của EC không đơn thuần là để tránh thiệt hại kinh tế từ việc giảm xuất khẩu vào thị trường châu Âu, mà là điều kiện tiên quyết để ngành thủy sản Việt Nam nói chung, tỉnh Cà Mau nói riêng, phát triển theo hướng bền vững, có trách nhiệm và hội nhập sâu rộng. Việc chấm dứt tình trạng khai thác trái phép vùng biển nước ngoài không chỉ khẳng định uy tín quốc gia, mà còn góp phần bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia trên biển.

Tỉnh Cà Mau với vai trò là một trong những địa phương có sản lượng khai thác thủy sản lớn nhất cả nước, đang thể hiện quyết tâm chính trị cao, hành động cụ thể, đồng bộ và liên tục trong việc thực hiện các khuyến nghị của EC. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc gỡ “thẻ vàng” mà còn hướng tới xây dựng ngành khai thác thủy sản hiện đại, tuân thủ pháp luật quốc tế, tôn trọng tài nguyên biển, bảo vệ môi trường và đảm bảo sinh kế lâu dài cho ngư dân.